भाग ३ — माणसाला ओळखण्याची समाजाची जबाबदारी — Society’s Responsibility to Recognize Human Potential
पहिल्या भागात आपण ग्रेगर मेंडेल आणि व्हिन्सेंट व्हॅन गॉग यांच्या आयुष्याकडे पाहिलं. आपल्या कामाचं योग्य महत्त्व त्यांना त्यांच्या हयातीत मिळालं का, हा प्रश्न विचारला.
दुसऱ्या भागात माणसाचं कर्तृत्व घडण्यात आनुवंशिकता, कुटुंब, शिक्षण, सामाजिक आणि राजकीय परिस्थिती, अनुभव आणि संधी यांचा किती महत्त्वाचा वाटा असतो, याचा विचार केला.
आता या दोन्ही भागांतून एक प्रश्न आपल्या समोर उभा राहतो.
माणसाची क्षमता ओळखण्याची आणि त्याला पुढे जाण्यासाठी आधार देण्याची जबाबदारी फक्त त्या व्यक्तीची आहे, की समाजाचीही आहे?
मला वाटतं, या प्रश्नाचं उत्तर शोधताना आपण समाजाकडे थोडं वेगळ्या नजरेने पाहायला हवं.
माणूस एकटा घडत नाही
एखादी व्यक्ती मोठं कर्तृत्व गाजवते, तेव्हा आपण तिच्या मेहनतीचं, जिद्दीचं आणि चिकाटीचं कौतुक करतो. ते योग्यच आहे. कारण कोणतंही मोठं काम करण्यासाठी त्या व्यक्तीला स्वतः प्रयत्न करावे लागतात.
पण त्या व्यक्तीच्या प्रवासात इतरांचा काहीच वाटा नसतो का?
कधी आई-वडिलांनी परिस्थितीशी झगडत मुलाचं शिक्षण पूर्ण केलं असतं. कधी एखाद्या शिक्षकाने विद्यार्थ्याची आवड ओळखून त्याला योग्य दिशा दिलेली असते. कधी मित्राने कठीण काळात साथ दिलेली असते. कधी एखाद्या संस्थेने आर्थिक मदत किंवा काम करण्याची संधी दिलेली असते.
या सगळ्यांचा त्या व्यक्तीच्या प्रवासात वाटा असू शकतो.
म्हणजेच कर्तृत्व व्यक्तीचं असतं; पण ते घडण्यासाठी अनेक माणसं, अनुभव आणि परिस्थिती मदत करत असतात.
याचा अर्थ प्रत्येक यशाचं श्रेय दुसऱ्यांना द्यायचं, असा नाही. स्वतःच्या प्रयत्नांचं महत्त्व कमीही करायचं नाही. पण माणूस घडण्यामागे असलेल्या आधाराची दखल घेणंही तितकंच आवश्यक आहे.
दखल घेण्यासाठी मृत्यूची वाट का पाहायची?
आपल्या समाजात एखादी व्यक्ती जिवंत असताना तिच्या कामाकडे दुर्लक्ष होतं आणि ती व्यक्ती गेल्यानंतर तिच्या आठवणी, भाषणं, लेख आणि गौरव सोहळे सुरू होतात, असं अनेकदा दिसतं.
एखाद्या माणसाने आयुष्यभर समाजासाठी काम केलं असेल, लोकांच्या अडचणी सोडवण्यासाठी स्वतःचा वेळ दिला असेल, नवीन विचार मांडले असतील किंवा एखाद्या क्षेत्रात महत्त्वाचं योगदान दिलं असेल, तर त्याची दखल त्याच्या हयातीतच घेतली गेली पाहिजे.
त्याला काम करण्यासाठी आवश्यक साधनं मिळाली पाहिजेत. त्याच्या विचारांशी असहमती असेल, तर चर्चा झाली पाहिजे. त्याच्या कामात त्रुटी असतील, तर त्या दाखवून दिल्या पाहिजेत. पण केवळ तो आपल्यापेक्षा वेगळा विचार करतो म्हणून त्याला दुर्लक्षित करणं योग्य नाही.
मृत्यूनंतर एखाद्याच्या कार्याचा गौरव करणं चुकीचं नाही. त्याच्या आठवणी जपणंही महत्त्वाचं आहे. पण ज्या माणसाला जिवंतपणी आधाराची गरज होती, त्याला तो मिळाला नसेल, तर नंतरचा गौरव त्या उणीवेची भरपाई करू शकतो का?
मला वाटतं, हा प्रश्न आपण स्वतःला विचारायला हवा.
मतभेद असले तरी कर्तृत्वाची दखल घेता आली पाहिजे
एखाद्या व्यक्तीचे विचार आपल्याला पटत नाहीत म्हणून तिचं संपूर्ण काम नाकारणं योग्य नाही.
विज्ञानात एखादा संशोधक प्रस्थापित समजुतींना प्रश्न विचारतो. समाजात एखादा कार्यकर्ता अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवतो. साहित्यामध्ये एखादा लेखक अस्वस्थ करणारे प्रश्न मांडतो. कलेमध्ये एखादा कलाकार वेगळ्या पद्धतीने जगाकडे पाहतो.
या सगळ्यांशी प्रत्येकजण सहमत असेलच असं नाही.
पण असहमती आणि दुर्लक्ष या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
एखाद्या विचाराशी असहमत असणं हा आपला अधिकार आहे. त्या विचाराची चिकित्सा करणंही आवश्यक आहे. पण त्या व्यक्तीने केलेल्या कामाचा अभ्यास न करता त्याला नाकारणं, त्याची खिल्ली उडवणं किंवा त्याला संधीच न देणं ही संवेदनशील समाजाची लक्षणं नाहीत.
माणसाच्या विचारांशी असहमत होता येतं; पण त्याच्या कर्तृत्वाकडे डोळेझाक करण्याची गरज नसते.
समाजाने केवळ यशस्वी माणसांचाच गौरव करायचा का?
आपण अनेकदा यशस्वी व्यक्तींच्या कथा ऐकतो. त्यांनी किती संघर्ष केला, किती अडचणी पार केल्या आणि शेवटी कसं यश मिळवलं, हे सांगितलं जातं.
पण ज्यांनी प्रयत्न केले, मेहनत घेतली, तरी त्यांना यश मिळालं नाही, त्यांचं काय?
प्रत्येक प्रयत्नाला यश मिळेलच असं नाही. प्रत्येक चांगल्या कल्पनेला लगेच मान्यता मिळेलच असं नाही. काही कामांना वेळ लागतो. काही प्रयत्न अपुरे पडतात. काही वेळा परिस्थिती माणसाच्या विरोधात असते.
याचा अर्थ प्रत्येक प्रयत्नाला मोठा पुरस्कार द्यावा, असा नाही. पण प्रामाणिक प्रयत्न करणाऱ्या माणसाला अपमानित न करता त्याचं काम समजून घेण्याची तयारी असावी.
समाजाने केवळ विजेत्यांच्या कथा जपल्या, तर प्रयत्न करणाऱ्या अनेक माणसांचं योगदान विस्मरणात जाईल.
एखाद्या संशोधकाला प्रयोग करण्यासाठी सुविधा मिळणं, कलाकाराला आपली कला सादर करण्यासाठी व्यासपीठ मिळणं, लेखकाला आपले विचार मांडण्याचं स्वातंत्र्य मिळणं आणि सामान्य माणसाला आपल्या कौशल्याला न्याय देण्याची संधी मिळणं, हेसुद्धा समाजाच्या प्रगतीचे भाग आहेत.
कौतुकापेक्षा आधार अधिक महत्त्वाचा असतो
एखाद्या व्यक्तीच्या कामाचं कौतुक करणं सोपं असतं. पण तिच्या कामासाठी आवश्यक आधार देणं अधिक महत्त्वाचं असतं.
कलाकाराला टाळ्या मिळाल्या, पण त्याला जगण्यासाठी आर्थिक आधार मिळाला नाही, तर त्याच्या अडचणी संपत नाहीत.
संशोधकाच्या कामाचं भाषणातून कौतुक झालं, पण त्याला संशोधनासाठी आवश्यक साधनं मिळाली नाहीत, तर पुढचं काम कसं होणार?
एखाद्या तरुणाकडे चांगली कल्पना आहे, पण त्याला मार्गदर्शन, प्रशिक्षण किंवा संधी मिळत नाही, तर त्याची कल्पना प्रत्यक्षात कशी उतरणार?
म्हणून केवळ शब्दांनी गौरव करण्यापेक्षा प्रत्यक्ष मदत करणं गरजेचं आहे.
कधी आर्थिक मदत, कधी योग्य मार्गदर्शन, कधी कामाची संधी, कधी एखाद्याचं म्हणणं शांतपणे ऐकून घेणं, तर कधी त्याच्या कामाला योग्य व्यासपीठ देणं—या सगळ्या गोष्टी एखाद्या माणसाच्या आयुष्यात मोठा फरक घडवू शकतात.
आपल्याला आपल्या आजूबाजूची माणसं दिसतात का?
मोठ्या व्यक्तींच्या कर्तृत्वाबद्दल बोलताना आपण अनेकदा दूरच्या इतिहासात जातो. पण आपल्या आसपासही अशी माणसं असतात, ज्यांचं काम आपल्या नजरेसमोर असूनही आपण त्याची दखल घेत नाही.
एखादा शिक्षक अनेक वर्षं विद्यार्थ्यांसाठी मनापासून काम करत असतो. एखादा कामगार आपल्या कौशल्याने कठीण काम सहज करतो. एखादी महिला घराची जबाबदारी सांभाळून समाजासाठी काम करत असते. एखादा तरुण आपल्या परिसरात बदल घडवण्यासाठी प्रयत्न करत असतो.
त्यांना मोठी प्रसिद्धी मिळेलच असं नाही. त्यांच्या नावाचे फलक लागतीलच असंही नाही.
पण त्यांच्या कामाचा आपल्या समाजाला उपयोग होत असतो.
अशा माणसांना ओळखण्यासाठी मोठ्या समारंभाची गरज नसते. त्यांच्या कामाची दखल घेणं, त्यांचा सन्मान करणं आणि गरज पडल्यास त्यांच्या पाठीशी उभं राहणं, एवढं आपण नक्की करू शकतो.
माणसाला मोठं करण्यासाठी नेहमी मोठ्या व्यासपीठाची गरज नसते. कधी योग्य वेळी दिलेला विश्वासही पुरेसा ठरतो.
पुस्तकाने दिलेला विचार आणि आपल्या जगण्यातील प्रश्न
‘२३ गुणसूत्रांची चित्तवेधक आत्मकथा’ हे मॅट रिडले यांचं पुस्तक वाचताना आनुवंशिकतेचा विषय समजून घेण्याची संधी मिळते. जनुकं, वारसा आणि माणसाच्या गुणधर्मांची जडणघडण यांचा विचार करताना माणूस घडण्याची प्रक्रिया किती गुंतागुंतीची आहे, याची जाणीव होते.
या वाचनातून माझ्या मनात एक विचार पुन्हा पुन्हा येतो.
माणसाला जन्मतः काही गुण मिळतात; पण त्याला आयुष्यात काय अनुभव मिळतात, कोणत्या परिस्थितीला सामोरं जावं लागतं आणि कोणत्या संधी उपलब्ध होतात, यावरही त्याचा प्रवास अवलंबून असतो.
मग एखाद्या व्यक्तीचं कर्तृत्व पाहताना तिच्या यशापयशाचाच विचार करून कसं चालेल?
तिला मिळालेल्या संधी, तिने केलेले प्रयत्न, तिच्या वाट्याला आलेल्या अडचणी आणि समाजाने तिला दिलेला आधार यांचाही विचार करावा लागेल.
मला वाटतं, या पुस्तकातून मिळालेला विचार केवळ आनुवंशिकतेपुरता मर्यादित राहत नाही. तो आपल्याला माणसाकडे अधिक समजूतदारपणे पाहायला शिकवतो.
मूळ पुस्तकात या विषयाचा वैज्ञानिक आणि ऐतिहासिक प्रवास अधिक विस्ताराने वाचायला मिळतो. या लेखमालेतून त्या विचारांशी जोडलेले काही सामाजिक प्रश्न समोर आणण्याचा हा प्रयत्न आहे.
शेवटी एक विचार...
ग्रेगर मेंडेल यांच्या संशोधनाला व्यापक मान्यता मिळण्यासाठी अनेक वर्षं लागली. व्हॅन गॉग यांच्या कलेचं महत्त्वही त्यांच्या आयुष्यात आजच्या इतक्या व्यापक प्रमाणात मान्य झालं नव्हतं.
या दोन्ही उदाहरणांतून एक गोष्ट समोर येते—एखाद्या माणसाचं काम महत्त्वाचं असलं, तरी त्याची दखल वेळेवर घेतली जाईलच याची खात्री नसते.
पण इतिहासात असं घडलं म्हणून आपण आजही तसंच वागायचं का?
आपल्या आसपास एखादी व्यक्ती चांगलं काम करत असेल, तर तिच्या कामाची दखल घेण्यासाठी ती मोठी होण्याची किंवा प्रसिद्ध होण्याची वाट कशाला पाहायची?
तिला जिवंतपणी प्रोत्साहन देता येत असेल, तिच्या कामाला आधार देता येत असेल, तर तो आजच का देऊ नये?
समाजाची खरी संवेदनशीलता कदाचित मोठमोठे स्मारक उभारण्यात नसते; तर आपल्या आसपासच्या माणसांचं कर्तृत्व वेळेवर ओळखण्यात असते.
आपण एखाद्या माणसाच्या मृत्यूनंतर त्याच्या कार्याचा गौरव करण्यासाठी जितके तत्पर असतो, तितक्याच तत्परतेने त्याच्या जिवंतपणी त्याच्या पाठीशी उभे राहू शकतो का?
संपादकीय तथ्यपडताळणी, संदर्भ आणि SEO
१. तथ्यपडताळणी : काय बरोबर, काय चूक?
१. ग्रेगर मेंडेल यांचे संशोधन
बरोबर मेंडेल यांनी ८ फेब्रुवारी आणि ८ मार्च १८६५ रोजी दोन व्याख्यानांतून आपल्या संशोधनाचे निष्कर्ष मांडले. त्यांचा संशोधनलेख १८६६ मध्ये प्रकाशित झाला.
अंशतः बरोबर मेंडेल यांच्या संशोधनाचा १९०० मध्ये पुनर्शोध लागला, असे म्हणणे प्रचलित आहे. मात्र, त्यांचे संशोधन १९०० पर्यंत पूर्णपणे अज्ञात होते, असे म्हणणे चुकीचे ठरेल. त्यांच्या संशोधनाचा उल्लेख १९०० पूर्वीही काही वैज्ञानिक प्रकाशनांत झाला होता. मात्र, त्याचे महत्त्व व्यापकपणे समजले गेले नव्हते.
अधिक अचूक मांडणी : मेंडेल यांच्या संशोधनाला त्यांच्या हयातीत व्यापक वैज्ञानिक मान्यता मिळाली नाही. १९०० मध्ये काही वनस्पतिशास्त्रज्ञांनी त्यांच्या निष्कर्षांकडे पुन्हा लक्ष वेधले आणि त्यानंतर त्यांच्या कार्याचे महत्त्व अधिक व्यापकपणे मान्य झाले.
२. व्हिन्सेंट व्हॅन गॉग यांची चित्रविक्री
चुकीची लोकप्रिय समजूत व्हॅन गॉग यांनी आयुष्यात केवळ एकच चित्र विकले, असे म्हणणे अचूक नाही.
बरोबर व्हॅन गॉग संग्रहालयाच्या माहितीनुसार, त्यांच्या हयातीत एकापेक्षा अधिक चित्रांची विक्री झाली होती. त्यांचे काका कॉर यांनी त्यांच्याकडून हेग शहराची चित्रे तयार करून घेतली होती. चित्रव्यापारी ज्युलियन टांगुई यांना त्यांनी चित्र विकले होते. त्यांचे भाऊ थियो यांनीही त्यांचे एक चित्र लंडनमधील कलादालनाला विकले होते. 'द रेड व्हाइनयार्ड' हे चित्र अॅना बोख यांनी विकत घेतले होते.
पुरावा अपुरा त्यांच्या हयातीत नेमकी किती चित्रे विकली गेली, याची निश्चित संख्या सांगता येत नाही.
अधिक अचूक मांडणी : व्हॅन गॉग यांना त्यांच्या आयुष्यात व्यापक व्यावसायिक यश मिळाले नाही. मात्र, त्यांनी आयुष्यात केवळ एकच चित्र विकले होते, ही समजूत चुकीची आहे.
त्यांच्या भावाने थियोने त्यांना आर्थिक आणि भावनिक पाठबळ दिले होते. त्यामुळे व्हॅन गॉग यांना आयुष्यात कोणाचेही सहकार्य मिळाले नाही, असे म्हणणेही योग्य ठरणार नाही.
३. आनुवंशिकता आणि पर्यावरण
वैज्ञानिकदृष्ट्या समर्थित मानवी गुणधर्मांच्या जडणघडणीत आनुवंशिकता आणि पर्यावरण या दोन्हींचा सहभाग असतो.
आनुवंशिकता म्हणजे आई-वडिलांकडून जनुकांद्वारे पुढच्या पिढीकडे जाणारी जैविक माहिती. मात्र, जनुकेच माणसाचे संपूर्ण व्यक्तिमत्त्व ठरवतात, असे नाही. पर्यावरण, अनुभव आणि परिस्थिती यांचाही व्यक्तीच्या गुणधर्मांवर प्रभाव पडू शकतो.
४. कुटुंब, शिक्षण, आर्थिक परिस्थिती आणि सामाजिक संधी
सर्वसाधारणपणे समर्थित कुटुंब, शिक्षण, आर्थिक परिस्थिती, सामाजिक वातावरण आणि उपलब्ध संधी यांचा व्यक्तीच्या विकासावर परिणाम होऊ शकतो.
मात्र, प्रत्येक व्यक्तीवर या घटकांचा परिणाम सारखाच होतो, असे म्हणता येत नाही. व्यक्तीचे प्रयत्न, निवडी आणि परिस्थितीला दिलेला प्रतिसाद यांनाही महत्त्व असते.
५. समाजाची जबाबदारी
स्वतंत्र वैचारिक मांडणी माणसाच्या कर्तृत्वाची दखल जिवंतपणी घेणे, त्याला संधी उपलब्ध करून देणे आणि त्याच्या कामाला योग्य पाठबळ देणे ही समाजाची नैतिक जबाबदारी आहे.
हा लेखातील सामाजिक आणि नैतिक विचार आहे. तो वैज्ञानिक संशोधनातून सिद्ध झालेला निष्कर्ष म्हणून मांडलेला नाही.
६. पुस्तकातील विचार आणि लेखातील मांडणी
मूळ पुस्तकाच्या पानांशी स्वतंत्र तुलना आवश्यक या लेखमालेचा वैचारिक आधार मॅट रिडले यांच्या पुस्तकातील आनुवंशिकता आणि मानवी गुणधर्मांविषयीच्या चर्चेत आहे. मात्र, पुस्तकातील प्रत्येक विशिष्ट दाव्याची मूळ पानांशी तुलना केलेली नाही. त्यामुळे पुस्तकात नेमके कोणते विधान कोणत्या पानावर आहे, याचा संदर्भ आवश्यक असल्यास मूळ पुस्तकातून तपासावा.
२. संपादकीय नोंद
या लेखमालेचा वैचारिक आधार मॅट रिडले यांच्या जीनोम : २३ गुणसूत्रांची चित्तवेधक आत्मकथा या पुस्तकातील आनुवंशिकता आणि मानवी गुणधर्मांविषयीच्या चर्चेत आहे.
पुस्तकातील विचार समजून घेऊन त्यांचा आजच्या मानवी जीवनाशी, सामाजिक परिस्थितीशी आणि व्यक्तीच्या जडणघडणीशी संबंध जोडण्याचा प्रयत्न या लेखमालेत केला आहे.
समाजाची जबाबदारी, कर्तृत्वाची ओळख आणि माणसाला जिवंतपणी मिळणारी संधी यांविषयीची मांडणी स्वतंत्र चिंतनातून केली आहे. त्यामुळे पुस्तकातील वैज्ञानिक माहिती आणि लेखातील सामाजिक विचार यांची सरमिसळ केलेली नाही.
या लेखमालेचा उद्देश पुस्तकाचा सारांश देणे नसून, पुस्तकातील विचारांच्या निमित्ताने वाचकाला स्वतःच्या आजूबाजूच्या जगाकडे नव्या नजरेने पाहण्यास प्रवृत्त करणे हा आहे.
३. पुस्तकाचे संपूर्ण संदर्भ
पुस्तकाचे नाव : जीनोम : २३ गुणसूत्रांची चित्तवेधक आत्मकथा
मूळ लेखक : मॅट रिडले (Matt Ridley)
मूळ इंग्रजी प्रकाशक : Fourth Estate Ltd., HarperCollins Publishers Limited यांचा विभाग
मूळ पुस्तकाचे कॉपीराइट वर्ष : १९९९
मराठी अनुवाद : डॉ. सुनीती धारवाडकर
मराठी प्रकाशक : मधुश्री पब्लिकेशन
प्रकाशक : शरद अष्टेकर
प्रथम मराठी आवृत्ती : सप्टेंबर २०२०
ISBN : 978-81-945895-2-5
मुद्रक : दीपक मल्टी ऑफसेट, गुलटेकडी, पुणे
मुखपृष्ठ : मिलिंद जोशी, पुणे
टाइपसेटिंग : अरविंद आरतीविष्णू राजंदेकर, पुणे
पुस्तकाची किंमत : ₹४००
प्रकाशकाचा पत्ता : ११८५, घोटी, नाशिक – ४२२४०२
पुणे कार्यालय : ४७१ अ, दुसरा मजला, जोशी वाडा, लोखंडे तालीमजवळ, नारायण पेठ, पुणे – ४११०३०
ई-मेल : into@madhushreepublication.com
संकेतस्थळ : www.madhushreepublication.com
४. ऐतिहासिक आणि वैज्ञानिक संदर्भ-स्रोत
१. ग्रेगर मेंडेल यांच्या संशोधनाचा ऐतिहासिक संदर्भ
Oxford Academic
Gregor Mendel at the source of genetics and systems biology
https://academic.oup.com/biolinnean/article/137/4/720/6755506
२. मेंडेल यांच्या संशोधनाचा पुनर्शोध आणि ऐतिहासिक संदर्भ
Cold Spring Harbor Perspectives in Biology
Rediscovering and Unrediscovering Gregor Mendel: His Life, Times, and Intellectual Context
https://cshperspectives.cshlp.org/content/17/4/a041812.full
३. व्हॅन गॉग यांच्या आयुष्यातील चित्रविक्रीविषयी माहिती
Van Gogh Museum
How Many Paintings Did Vincent Sell during His Lifetime?
४. व्हॅन गॉग यांच्या 'The Red Vineyard' चित्राचा संदर्भ
Pushkin State Museum
https://conservation.pushkinmuseum.art/data/specprojects/van-gogh-red-vineyard/index-eng.html
५. जनुके आणि पर्यावरण यांच्यातील परस्परसंबंध
National Human Genome Research Institute
Gene-Environment Interaction
https://www.genome.gov/genetics-glossary/Gene-Environment-Interaction
६. गुणधर्म म्हणजे काय?
National Human Genome Research Institute
Trait
https://www.genome.gov/genetics-glossary/Trait
५. SEO माहिती
SEO Title : एखाद्या माणसाच्या कर्तृत्वाची दखल घ्यायला समाजाला उशीर का होतो?
Meta Description : ग्रेगर मेंडेल आणि व्हिन्सेंट व्हॅन गॉग यांच्या आयुष्यातील अनुभवांपासून आनुवंशिकता, परिस्थिती, संधी आणि सामाजिक जबाबदारीपर्यंत मानवी कर्तृत्वाचा विचार करणारी तीन भागांची लेखमाला.
Focus Keyword : माणसाच्या कर्तृत्वाची दखल
Secondary Keywords :
-
कर्तृत्वाची ओळख
-
जिवंतपणी सन्मान
-
ग्रेगर मेंडेल
-
व्हिन्सेंट व्हॅन गॉग
-
आनुवंशिकता आणि पर्यावरण
-
मानवी व्यक्तिमत्त्वाची जडणघडण
-
सामाजिक जबाबदारी
-
प्रतिभेला संधी
English Title : Why Does Society Recognize a Person’s Achievements Too Late?
URL Slug : why-society-recognizes-achievements-too-late
६. लेखक परिचय
विजय गायकवाड हे पुस्तकवाचन, स्वतंत्र चिंतन आणि वाचनसंस्कृती यांना महत्त्व देणारे लेखक आहेत. पुस्तकातील विचारांचा आपल्या जगण्याशी आणि आजच्या समाजाशी संबंध जोडून साध्या, सहज भाषेत स्वतंत्र मांडणी करणे हा त्यांच्या लेखनाचा प्रयत्न आहे.
त्यांच्या लेखनातून वाचकाला केवळ माहिती मिळावी एवढाच उद्देश नसून, त्याच्या मनात नवे प्रश्न निर्माण व्हावेत आणि मूळ पुस्तक वाचण्याची ओढ निर्माण व्हावी, ही भूमिका आहे.