रेव्हरंड वेन लेबो दक्षिण यूएसएतल्या कर्मठ धर्मवाद्यांमधलं बडं प्रस्थ.तो स्वतःला 'गिडियनची तलवार' म्हणवून घेत असे; म्हणजे 'कठोर धर्मसंरक्षक'! तो कोणत्याही औपचारिक धर्मपीठाचा रेव्हरंड नव्हता.त्याचं स्वतःचंच एक पीठ होतं.तो मॉन्रोव्हिलच्या तुरुंगात पहारेकरी होता, आणि त्याला खूष ठेवायला बरेच कैदी 'चर्च ऑफ द इटर्नल रिडीमर'चे सभासद होत असत.रॅफचा वार्ताहर मित्र बिल् रॉबिन्स लेबो आणि त्याचे साथीदार यांच्या बाबतीतला जाणकार होता.
"मी विचारतो आहे,मी कितपत काळजी घेऊ, काळजी करू? ते 'पाखंड्यांना येशू मारेल' प्रकरण मला धोकादायक नाही आहे ना?" रॅफनं विचारलं.
"मी ऐकतो आहे,की तुला जे भाषण दिलं लेबोनं,ते इतरांनाही दिलं आहे.प्राध्यापक,शाळांचे हेडमास्तर, काही राजकारणी वगैरे.तू एकटा नाही आहेस ! पण बहुधा ते सगळं त्याच्या साथीदारांसाठी असतं.तो त्यांना दाखवत असतो,'बघा, कसं घाबरवतो या नास्तिक उदारमतवाल्यांना!" बिल् म्हणाला.
"पण मारामाऱ्या करतात का त्याची माणसं ? पोलिसांना सांगून ठेवायला हवं का मी?"
"आहे काही मारठोकीचा इतिहास.काही जण नाहीसेही झाले आहेत.काही खूनही आहेत.पण आज तरी लेबो आणि त्याच्या गँगवर कोणते आरोप नाहीत.आणि सगळ्या घटना इतर चर्चेस, फुटून निघालेले लोक,वगैरेंच्या आहेत. तुझ्यासारख्या बाहेरच्यांचा संबंध नाही."
सत्तास्पर्धा दिसते आहे!" रॅफ म्हणाला.
"असू शकते.सांभाळून राहा. हवं तर पोलिसांना सांग .. आणि.त्यांना सांगितलं आहेस हे लेबोला सांग ! कुणास ठाऊक ? कोणीतरी लेबोला मारायचा प्रयत्न करत असेल!"
पण मध्ये वेगळंच काहीतरी घडलं.जेप्सन लोकांमध्ये नोकोबी जमीन विकण्यावर एकमत झालं!
लवकरच संडरलंड असोसिएट्सनं नोकोबी पट्टा विकतही घेतला,इतर स्पर्धक बिल्डरांना हटवून. आता संडरलंडच्या अधिकाऱ्यांची एक बैठक झाली,पुढे काय करायचं ते ठरवायला.
"काही अडचणी आहेत,पर्यावरणवाल्यांच्या.त्यांना कमी लेखू नका.ते म्हणताहेत की नोकोबीच्या पश्चिमेचा पट्टा जीव-श्रीमंत आहे." रॅफनं सांगितलं.
"म्हणजे नेमकं काय?" एका उपाध्यक्षानं विचारलं. त्याच्याकडे दुर्लक्ष करून रॅफनं आपला अहवाल सुरू ठेवला.
"त्या पट्ट्यातल्या दोन सॅलामँडर्सच्या जाती, एक पक्षी,एक कासव,सगळे धोक्यातले जीव कायद्यानं संरक्षित आहेत.आणि पिचर प्लँटच्या दोन जाती तर जगात इतर कुठेच सापडत नाहीत.त्या 'एंडेमिक' आहेत, प्रदेशनिष्ठ."
आता उपाध्यक्ष भडकला."सॅलामँडर्स आणि पिचर प्लँट्स ! गेलं सालं आपण आखलेलं गोल्फचं मैदान !"
"इतरही आहे." रॅफ शांतपणे म्हणाला."नोकोबीची लाँग लीफ पाईनची झाडं कापायला परवानगी नाही.आपल्याला वाटलं होतं,की ती झाडं सगळ्या भागात भेटतात,त्यामुळे नोकोबीत ती कापायला परवानगी असेल.पण इथली झाडं मूळची आहेत, 'ओल्ड ग्रोथ' म्हणतात तशी.आणि अशी मूळची झाडं देशभरात फक्त दोन टक्के उरली आहेत, म्हणून ती कापण्यावर बंदी आहे.दहा लाख डॉलरचं लाकूड आहे नोकोबीत,पण कापता नाही येत."
यावर उपाध्यक्षांची फौज,खुद्द ड्रेक संडरलंड वगैरेंनी बरीच चडफड केली.सगळ्यांना देवाची अकरावी आज्ञा पाठ होती,की फायदा कमवायला काहीही केलेलं चालतं.आणि विकासातून फायदा होणार होता.माणसं,त्यांचे रोजगार,दरडोई उत्पन्नात वाढ, या साऱ्यांच्या तुलनेत मूठभर जीवजातींचा अग्रक्रम
खालीच मानत होते,सगळे.उपाध्यक्षानं हा सगळा युक्तिवाद मांडला.तोही इतक्या सुसूत्रपणे,की संडरलंडची मानही डोलू लागली.आता उपाध्यक्षानं शेवटचं हत्यार उपसलं.
"ही देवाची इच्छा आहे." तो गंभीरपणे म्हणाला. "तुम्हाला बायबलमध्ये भेटेल ते.त्यानं आपल्याला पृथ्वीचं राज्य दिलं.बसून आ वासून पाहायला नाही, सुबत्ता वाढवायला,वंश वाढवायला."
रॅफला कधीतरी युक्तिवादात देव येणार हे माहीत होतंच."पटतं मला तुझं,रिक्.पण असाही विचार कर,की लोकांना जीवनाचा दर्जा,जीवनाची गुणवत्ता वाढून हवी असते.नोकोबी पश्चिममध्ये उच्च गुणवत्ता आहे,आज.पण आपण धसमुसळेपणा केला तर वृत्तपत्रं हल्ला करतील.तू बिल् रॉबिन्सचे लेख वाचतोस 'रजिस्टर' मधले ? तो दलदली,मूळ वृक्ष,यांच्यावर फार तिखट लिहितो. उद्या इतर संस्था त्याचं ऐकून त्रास द्यायला लागतील,न्यू सिएरा क्लब्,नेचर काँझर्व्हन्सी, लाँग-लीफ अलायन्स,वाट्टेल ते लोक येतील, आपल्याला माहीतही नसलेले."
रिकूनं हात हवेत उडवले,"इथल्या खूप लोकांना शिकार आवडते.मासे पकडायला आवडतं. कोणत्याही वादात त्यांना माणसांचा विचार आधी करायचा असतो.त्यांना राखीव जंगलं आणि जंगल-खात्याचे पहारेकरी आवडत नाहीत.त्यांच्या मते येशू माणसांचे आत्मे वाचवायला पृथ्वीवर आला,किड्यामकोड्यांसाठी नाही."
रॅफचे डोळे विस्फारले. ही सगळी वाक्यं थेट लेबोशी झालेल्या संभाषणातली होती.
ड्रेक संडरलंड अस्वस्थ होता.प्रेस आणि मीडियाचा विरोध त्रासदायक होता,पण मग काय सारी योजना सोडून द्यायची? छ्याः हा सायरसचा भाचा नको ती खुसपटं काढतो आहे !
"ठीक आहे,रॅफ.तुझा काय सल्ला आहे?"
"ड्रेक --" रिक् बोलायला लागताच संडरलंडनं त्याला हातानं थांबवलं.
रॅफनं त्याच्या ब्रीफकेसमधून एक फाईल काढली. "मिस्टर संडरलंड,रिक् -आपण जरा धोरण बदलून प्रश्न सोडवू शकतो.हे सगळे परिसर आणि मरू घातलेल्या जाती वगैरेंना खर्च न मानता नफ्यात धरू शकतो."
त्यानं तीनतीन पानी काही संच काढले,आणि सगळ्यांना एकेक संच दिला.
"पहिल्या पानावर मी महागड्या वृद्ध लोकांसाठीच्या योजनांमध्ये गेली चाळीसेक वर्षे कसेकसे बदल झाले,ते नोंदवलं आहे.त्यातही आपल्या दक्षिण भागातल्या योजना सुट्या दाखवल्या आहेत.फायदेशीरपणा दोन गोष्टींवर ठरताना दिसतो.एक म्हणजे मोठ्या गावांशी जवळीक,आणि दुसरं म्हणजे योजनेभोवतालचा निसर्ग.श्रीमंत म्हाताऱ्यांना गावं जवळ लागतात, आणि त्यापेक्षाही चहूकडे माणसांचा स्पर्श नसलेला निसर्ग लागतो.या दोन गोष्टी दिल्या,तर दर एकरी नफा सगळ्यात जास्त होतो.
"दुसऱ्या पानावर बऱ्याच जमीन व्यवस्थापन आणि रिअल इस्टेट तज्ज्ञांची मतं आहेत.त्यांनाही माणसाचा हात न लागलेल्या जमिनीची जवळीक नफा वाढवतं,असं वाटतं; अगदी एकमत आहे, त्यावर."
"आणि शेवटी मी आपण काय करावं,याबद्दलची माझी योजना मांडली आहे."
रॅफचा योजनेचा गाभा होता,नोकोबीच्या तीरावर मूठभर छोट्या इस्टेटी घडवणं,हा.प्रत्येक घराला तलावापर्यंत जाता येत होतं.सर्व घरांना एक रस्ता जोडत होता,आणि तो चौक्या बसवून पूर्णपणे खाजगी राखला होता.सगळ्या घरांना बोटींसाठी एकच सामायिक धक्का दिला होता.प्रत्येक घराला एकीकडे तलाव आणि दुसरीकडे राखीव जंगल होतं.मध्यमवर्गाला इथे जागा नव्हती,पण श्रीमंतांना श्रीमंती दरानं घरं देऊन कमी खर्चात मूळ अपेक्षित फायदा कमावता येत होता.
"आणि आणखीन एक बाब पाहा.आपण कोणते धोक्यातले परिसर वाचवले,कोणत्या जीवजाती वाचवल्या,याची भरपूर जाहिरात करू शकतो. नोकोबीला प्रसिद्ध करू शकतो.या राज्यात किती विकास कार्यक्रम असल्या कामाचा दावा करू शकतात ? आणि किती जागी घरांमधून पायी जाऊन अशा जाती पाहता येतात ? आपण गव्हर्नरला बोलावू शकतो,उद्घाटनाला ! भरपूर फोटोज् काढल्यानं तोही खूष.आपण जर या योजनेला वनस्पती उद्यान म्हटलं,तर सांभाळेल सरकार,आणि आपल्याला कर कमी करा असं म्हणता येईल!"
('वारुळ पुराण',माधव गाडगीळ',ई.ओ.विल्सन,अनुवाद - नंदा खरे,मनोविकास प्रकाशन )
"आणि मागे त्या मुंग्या मारण्यानं मिळालेली अप-प्रसिद्धीही मिटवून टाकता येईल!"
अखेर कमी कटकटीत मूळ अपेक्षित नफा,या 'अल्टिमेट सेलिंग पॉइंट'वर रॅफचं म्हणणं संडरलंडनं मान्य केलं.उपाध्यक्ष रिक् मात्र दुखावला गेलाच.
शिल्लक भाग पुढील ल लेखामध्ये..!!